Archive for the ‘Literatura’ Category

Poesía multimedia

Onte no Ultramarinos compostelán vivimos unha noite moi especial. A cita tiña como obxectivo a loita contra a violencia de xénero. Foi, como ven rezaba o anuncio do pub, unha noite multidisciplinar. Contamos coa presenza de varios poetas coma Alba Méndez, Oscar Antón Pérez, Alberte Momán, Rosa Enríquez, Mario Regueira, Cruz Martínez, Lucía Novas, Iolanda Aldrei, Rosa Martínez e Lorena Souto. É moi posíbel que me esqueza de algunha ou algún, mais non levaba lápis nin bloc (cousa rara en min, por certo). Contamos tamén coa sempre formidábel actuación de Paula Carballeira que animou a noite cun conto de orixe finlandesa e que fixo rir e participar a todo o local. A noite foi completada por unha fermosa combinación musical ao cargo da guitarra con aires de bossa de Héctor Lorenzo e a fermosísima voz de Najla Shami que interpretaron tres pezas.

De todo o que alí pasou, houbo algo que á miña alma eléctrica e experimental chegou fondo. Foi a intervención de Lorena Souto, que recitou un marabilloso poema acompañado dunha montaxe audiovisual que mesturaba a máxia cinematográfica de Bergman coa experimentación sonora de Mogwai. Eu sempre fun moi devoto destas mostras de creatividade interdisciplinares e multimediáticas. Coido que grande parte do futuro da poesía pasará por ese camiño -ollo, non estou a dicir que a poesía tradicional vaia desaparecer nin nada apocalíptico- posto que a poesía, en tanto que poesía en directo, achégase tanto á performance, que non pode permanecer allea ás tendencias performativas actuais que pasan polo dixital e pola experimentación interdisciplinar.

Cómpre que as tecnoloxías se fusionen coa poesía para así crear novas formas de expresión. O dixital está aí, só fai falla descubrilo.

Para rematar quería agradecer ao Ultramarinos e a Alberte Momán que organizasen este evento que por riba de todo quería dicir ben forte que non estamos dispostos a pasar por alto a violencia machista.

Interesante xogo narrativo

costa_norteA derradeira novela de Xurxo Borrazás, Costa Norte/ZFK, deixoume un sabor agridoce, cecais porque estaba condicionado pola mala crítica que un amigo fixera dela. Porén, foi unha lectura da cal desfrutei moito. Non é moi constante en canto á atención que esixe do lector pero sorprendeume o xeito de formular unha historia a medio camiño entre as novelas post-apocalípticas, o xornalismo de investigación e o realismo combativo. Por outra banda, non acabei de gostar da modalidade narrativa. Mais iso é cuestión de gustos…

Dous fluxos temporais fúndense para facer unha crítica á falta de respecto ecolóxico e atentados contra a natureza e os habitantes do eixo Carballo – A Coruña. A narración intercalada responde a un patrón ao que xa nos ten acostumados Borrazás, así coma a un tratamento crú da intimidade das personaxes protagonistas. O constante cambio de punto de vista narrativo e modalidade, fai máis áxil a lectura dunha historia que (a min polo menos) engancha dende as primeiras follas.

A distopía plantexada amósase moi interesante e na liña dos clásicos mundos futuros devastados, chega a crearse un clima moi similar ás grandes historias apocalíptico-nucleares dos anos cincuenta, mais as referencias topográficas e o persoal estilo de Borrazás devólvennos moi rápido á casa.

Unha historia en xeral moi entretida, moi profunda e que invita á reflexión.

O incerto futuro da humanidade

Moitas son as obras de ficción científica que se preguntan sobre o futuro da humanidade en clave catastrófica. Apocalipses, cataclismos, invasións alieníxenas, epidemias, guerras nucleares… Un dos principais temas do xénero é precisamente indagar no futuro negativo que se albisca por accións presentes.

Estes días atrás lin un libriño da mítica colección de Castrelos “O Moucho”, que publicou entre outras xoias o Catecismo do Labrego. O libriño leva por título Homes do espacio e o seu autor é Lois Fernández Marcos. Trátase dunha breve colección de relatos curtos que mesturan a ficción científica coa fantasía. Contos sobre abducións, príncipes guerreiros e futuros apocalípticos. O libro pese a non ter unha calidade literaria demasiado grande, ten o mérito de ser unha das primeiras obras do xénero en galego. Unha aposta arriscada, e máis no ano 1976.

homes-do-espacio

Porén, e retomando o tema dos cataclismos, hai un parágrafo do libro que non consigo quitarme da cabeza e que me gustaría compartir neste espazo. Pertence á historia VIET-NAN 33-35 do libo Homes do espacio.

– O mundo destruíuse lentamente. Pronto sóio quedóu unha sociedade dexenerada de drogadictos e homosesuales. E foron a maldade e o apodrecimento das almas dos homes os que perderon o mundo…

Homes do espacio. Ed. Castrelos. Vigo: 1976. Páx. 18

Hai que ter en conta que está a falar unha personaxe e que non debemos identificar autor con voz narrativa, pero a min non se me vai da cabeza.

Por certo, a imaxe está sacada de aquí. Moi interesante a lista que elaborou Miguel Valverde.

Poesía dos 80

O outro día recibín un agasallo inesperado. Un lote de libros de poesía, editados por Xerais hai máis de vinte anos e que rescatados do abandono e a humidade dalgunha caixa dalgún soto, chegaron a min.

Eu era moi novo cando estes volumes vían a luz e non tiña recordo do fermoso formato e deseño da colección de poesía ventobranco. Os libros teñen un formato moi atractivo e moitos deles teñen ilustracións e gravados. Son libros difíciles de atopar, que penso que non foron reeditados. Foi unha ocasión única para min de achegarme a esta poesía.

Gocei moito co primeiro poemario de Antón Dobao, coa irreverencia e macarrería dos rompentes, coa forza poética de Ramiro Fonte, cos poemas de X.M. Álvarez Cáccamo (do que lera parte na antoloxía de Helena González), con Tovar e, como non, con Pexegueiro.

Un agasallo marabilloso. Moitas grazas (xa sabes quen).

Os (dous) de sempre

O cacique da vila chamábase don Andrés, e non era político por ideas senón por encher de diñeiro as gabetas. Por fora asemellábase aos cambistas da vella pintura flamenga, e por dentro tamén. A súa casa era unha tenda de diñeiro para vender pesos a sete pesetas, e cando se ahegaba unha vítima collíanlle os beizos un aquel de ledicia, coma se lle rañasen os proídos do lombo; pero na faciana endexamáis se lle pousóu a risa limpa dos homes de ben. Era moi ruín o camanduleiro, e tiña tanta xente collida nos seus papeles que ademáis de noxo daba medo.

Alfonso Daniel R. Castelao, 1934

Texto tirado de: (1994), Os Dous De Sempre. Vigo, Galaxia

Riofero

En Riofero, a última novela de Xelís de Toro, atopei elementos que me trouxeron á mente as novelas de viaxes e aventuras que devoraba cando rapaz. Robinson Crusoe, A Illa do Tesouro, as viaxes de Phileas Fogg… Tamén os filmes, case que sempre cutrosos, de aventuras na selva, con heroe ao Indiana Jones, rapaza guapa -que ensina cacho nunha parte da historia-, brután de bo corazón, o neno coa gorra dos Yankees de O templo maldito e uns malos moi malos. Amais dun misterio por resolver e doses de acción. Todo iso témolo en Riofero. Pero hai máis.

Ao igual que en Terminal (e tantas outras novelas), a viaxe do personaxe chamado Marqués simboliza a súa propia viaxe interior. A súa viaxe na procura da historia, a procura de converterse en escritor. Na primeira temos as vías do tren que rematan na terminal e nesta última, o rio que dá e quita a vida. As viaxes conlevan mudanzas nas personaxes, pero o camiño está trazado, non hai xeito de escapar del.

Porén, Riofero é máis ca iso, é unha homenaxe á literatura, unha viaxe pola literatura, polo contar (e polo contador) de historias. Xelís condúcenos a unha viaxe na procura da historia a escribir, aos problemas de narrala e ao resultado desa pesquisa; a escrita, que é a procura de palabras que acaban conformando un ente irreal, fantasmagórico. A historia.

A fotografía está tamén presente aínda que dun modo máis “literario” ca en Terminal. Libro do que haberá que falar algún día neste blog.

Para complementar a lectura e desfrute do libro, hai unha serie de audios que se poden escoitar aquí ou tamén descargalos n’A Regueifa.

Cypher

O outro día falabamos (non me deu polo maiestático, nos comentarios houbo debate) aquí de cinema de ciencia ficción co gallo da evolución dos zombies na pantalla. O debate foi moi gratificante para min porque xerou debate e porque este estaba, en parte, centrado nun aspecto que a min me fascina: a narración. Concretamente a narración fílmica.

Roi Buligan recomendábame un filme canadiano que eu non coñecía, animándome a que o vise e o comentase. Con todo o lío que tiña enriba tardei máis da conta en poder velo pero pareceume moi interesante poder falar aquí del, xa que como dixen antes, son amigo de debates deste tipo. Son amenos, apréndense cousas, animan as visitas e ademais demostran que unha mesma película pode ser moitas, dependendo de quen olle para ela. E poden dar lugar a descobertas como a de hoxe.


O primeiro que me sorprendeu do filme foi que o seu director era Vicenzo Natali, responsable de Cube, filme que merecería un bo debate por sí soa, a poder ser con cervexa polo medio. Segundo comeza, os créditos intercálanse coa posta en escena da historia. Este principio tróuxome dúas cousas á mente; o estilo visual (incluso dos créditos) de Spielberg e a escena do principio de Blade Runner (o primeiro diálogo), cando León fai o test Voight-Kampff (o da tartaruga). Aquí vemos a Jeremy Northam facendo igualmente un test, neste caso non para ver se é un replicante senón para saber se é un espía.

Aquí desvélase xa o tema principal do filme, a espionaxe industrial. Esta temática lembra moito á triloxía do Sprawl de Gibson, a loita entre grandes corporacións, o roubo de datos no ciberespazo e os implantes para burlar os sistemas de seguridade. No seu tratamento tamén hai moitas similitudes, xa que os obxetivos reais das partes involucradas non están claros (incluso as propias partes involucradas) até o final e a percepción das cousas muda constantemente. É unha historia enrevesada, apoiada nunha interpretación máis que solvente e nunha apariencia estética sinxela, moi luminosa en certos momentos para o meu gusto pero que mestura con grande acerto a tecnoloxía futurista con elementos cotiás.

Un filme moi visual, a montaxe acelerada de planos curtos, os ollos de peixe e os filtros dixitais que distorsionan a imaxe axudan a crean a sensación de desacougo que invade ao protagonista. A parte sonora é moi austera. Un filme en definitiva moi interesante, que garda certas similitudes con Cube e que visualmente non ten moito que envexar a producións máis grandes se ven é certo que non aporta ese aquel novidoso que sempre se lle agradece a un filme de xénero.

Aniversario Poe

Hoxe cúmprense douscentos anos do nacemento do xenial Edgar Allan Poe. Que dicir deste autor, referente do misterio, o xénero detectivesco e incluso a ciencia ficción. O seu influxo (non só) na literatura universal foi tan grande que non fai falla case nen dicilo. Unha das referencias que me ven á cabeza é a dese capítulo da noite de bruxas de The Simpsons no que Lisa lle recita O Corvo a Bart. Coma non atopei un video bo dese capítulo, poño este outro, que é no que se basea a versión de Matt Groening.

Un aplauso para Vincent Price donas e cabaleiros.

Este é un aniversario especial, non só polo redondo do número senón porque tamén se coñeceu unha boa nova para todos os que afeccionados á Poe. A editorial Galaxia vai editar proximamente o primeiro tomo da súa narrativa completa. Eu levo tempo querendo facerme cunha, tiña en mente outra, pero agora vou agardar pola edición galega. A tradución é de Eva Almazán, que xa me achegou ao galego a Auster. Será certo que en galego é todo mellor?

Rematando a colección?

Hai unha semana, saía eu todo contento dunha libraría compostelana coa derradeira entrega dos contos completos de Philip K. Dick baixo o brazo, bueno, mellor dito dentro dunha bolsa de plástico ben fea. Este volume contén unha selección de contos publicados dende finais dos 60 até a súa morte.
A narrativa breve do americano era difícil de atopar en español (en galego é aínda máis complexo) e dende hai un par de anos, a editora Minotauro estaba sacando as traducións dos cinco volumes compilatorios editados en inglés. Eu desfrutei moitísimo con estas pequenas pezas, algunhas delas son verdadeiras xoias do xénero, ademais de poder comprobar como o estilo e temas de Dick foron evoluíndo.

Se no volume IV puiden comprobar como Minority Report non aproveitaba todas as posibilidades que a narración orixinal ofrecía, neste derradeiro volume quería quitar a dúbida de que grao de semellanza ten We can remember it for you wholesale, coa adaptación de Paul Verhoeven en Total Recall. Si, eu seguramente opino o mesmo que ti dese filme.

Pois ben, vou quedar coas ganas. O relato non aparece. Resulta que a editora (que por outra banda fai unhas edicións moi coidadas), esquenceu incluír o dito relato xa que na versión inglesa da compilación mudárono para o volume II na edición máis recente (a partir da cal fixeron a tradución). O caso é que lles pasou por alto e agora van amañar o erro incluíndoo na nova edición do volume II, volume que tanto eu coma outros moitos xa merquei.

Imaxinade a cara de pampo que me quedou. Nin sequera vano editar en solitario, ou con outras narracións inéditas en español. Eu, iluso, pensei que ao mellor colgaban unha versión dixital na web. Como dixo unha profesora que tiven na facultade: “Igual no mundo marabilloso que queredes construír”. Pois iso.

Digo eu, sería lexítimo ir co meu exemplar do volume II e intercambialo pola nova edición que inclúa o conto?

Snow Crash

Dise que Neal Stephenson plantexou a través desta novela unha transformación do xénero cyberpunk, non tanto no contido coma na forma. É certo que o humor (a personaxe central chámase Hiro Protagonist) e as súas teimas persoais (o skate, a música…), mestúranse con elementos propios do xénero coma a vertente escura e perigrosa da tecnoloxía, a destrución da sociedade tal e como a coñecemos, as drogas, etc. O autor está moi influído polo cinema e a literatura inmediatamente anterior, o que se advirte nun uso masivo de estereotipos paródicos: a mafia, os repartidores, os piratas… Renóvase en parte a estética mais a esencia está aí. Eu inevitábelmente asociba a Raven coa personaxe de Kurt Russell en Escape from New York.

O resultado é unha novela moi entretida que as veces semella un xogo de rol, outras unha novela de misterios e historia, outras un foro de internet… Destaca a achega que fai ás civilizacións antigas, ás linguas e cultos primeiros que levan, nese mundo frenético e dominado pola tecnoloxías da información, as chaves para a súa destrución. Os mitos sumerios e hebreos obteñen unha significación nova a través da linguaxe informática. Os virus e os conxuros acaban sendo un só.

Un dos puntos máis interesantes do libro é o concepto de metaverso. O metverso é moi similar ao internet coa diferenza de que navegamos por el en 3D mediante unha representación holográfica da nosa persoa denominada avatar. Hoxe en día non reulta especialmente rechamante, pero estamos a falar dun libro de 1992. O metaverso é en certo modo o que sería o Second Life, pero un nivel máis arriba.

A mágoa é que o libro vai perdendo forza. O desenlace da trama non está ao nivel do resto da narración e un queda cun sabor agre, do que puido ser e non foi.